• مناظره و رقابت                                                  (حمید حامدی)

اگر فهرستی از واژه های پر تکرار "موسمی" بکار رفته در محاورات روزمره ایرانیان در ماه اخیر  تهیه شود، "مناظره" و "رقابت انتخاباتی" در صدر آن ها خواهد بود. واژه ای که در ادبیات سیاسی ایران هیچگاه اینچنین "کاربردی" و آشنا نبوده است. حتی وقتی برای نخستین  بار در هفتمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در سال هفتاد و شش مناظره دسته جمعی  نامزدهای رقیب برای طرح دیدگاه ها یشان پخش شد ـ چون بصورت ضبطی بود و نطق تبلیغاتی مستقل هر کدام از آنان را تداعی می کرد  ـ جذابیت چندانی نداشت.

اما تجربه اخیر- که با کاربرد وسیع این واژه حتی در جمع های خانوادگی و کودکان همراه بود- یکبار دیگر و بطور ملموس نشان داد که تلویزیون صرفا یک ابزار برای ارتباط جمعی و جزئی از قدرت نیست، بلکه خودش عین قدرت است؛ بقولی "خودش عین ماجراست، نه بخشی از آن". همین کافیست تا بدون نیاز به انتظار برای برگزاری انتخابات 22 خرداد، رسانه و در سطح وسیع تلویزیون را برنده اول این انتخابات بدانیم.

صرف نظر از ایرادهای موجود در چند مناظره زنده تلویزیونی از نظر حرفه ای و ضعف مناظره کنندگان برای ارائه یک مناظره تمام عیار و منطقی- این مناظره ها که گاهی به جدال و تسویه حساب کشیده شد ـ به نوعی "زبانگشایی قدرت تلویزیون" در این موقعیت زمانی از تاریخ سیاسی ایران بود. اتفاقی که به مدد حاشیه های جذاب آن ـ تا حدودی لایه های پنهان "سیاست و قدرت" در ایران را برای گروه های مختلف اجتماعی آشکار کرد.

امروزه کشورهای مدرن و توسعه یافته جهان با وجود فعالیت گسترده و نهادینه احزاب و گرو ه های قدرت در آن ها ادعایی برای مهار قدرت رسانه ندارند؛ و  کاملا قدرت آن را پذیرفته اند.آنچه هم در  کشورهای "در آستانه توسعه یافتگی" و "رفاه" به چشم می خورد، بیشتر نوعی "الگو برداری" از "رفتار سیاسی" همان  کشورهای -  عمدتا غربیست. شاید آنچه در چند سال اخیر این دهه در سایر کشورهای جهان ازجمله ایران، هند، تایوان، اسراییل، ترکیه، کره جنوبی ، برزیل، مالزی، آفریقای جنوبی، مصر و...-  فهرستی از این دست کشورها گذشته است- گواه آن باشد. کشورهایی که گردش قدرت درآن ها به مدد ساز و کارهای نهادینه شده خاص هر یک  آنها صورت می گیرد؛ و رسانه ها در کنار و یا در غیاب احزاب رقیب، جزء لاینفکی از قدرت در ساختار حکومتی آن ها محسوب می شوند.

آنچه در مناظره تلویزیونی اخیر بین نامزدهای دهمین انتخابات ریاست جمهوری اسلامی ایران دیده شد، "تثبیت" واژگان "رقابت" درادبیات رسانه ای ایران بود. واژه ای که رسانه ملی در فصل های انتخاباتی مختلف در استعمال آن، خسّت بخرج می داد؛ چراکه تصور مدیران آن این بود که براساس مبانی نظری دینی و ایدئولژیک، خدمت و مدیریت در اسلام یک مسئولیت است و کسی برای تصاحب مسئولیت و پاسخگویی رقابت نمی کند! شیوه شیفتگان خدمت را چه کار با شیوه تشنگان قدرت؟!

• رسانه ملی

از آنجا که در ساخت قدرت سیاسی در ایران احزاب و گروه های فشار و ذی نفوذ  "بطور رسمی"، دخیل نیستند، رسانه انحصاری و دولتی ایران یا رسانه ملی- با پشتوانه قانون اساسی- جای خالی آن ها را پر می کند. به همین دلیل اگر از کارکردهای اجتماعی عام احزاب بگذریم باید گفت "ایجاد و تقویت رقابت های انتخاباتی" و "آموزش سیاسی" ، "انتقاد از تصمیم گیران و مجریان" سه وظیفه عمده ایست که رسانه ملی در غیاب یک "نظام حزبی" در ایران اسلامی ایفا می کند؛ و نقش آن تا آن جا پیش می رود که موفقیت "توسعه سیاسی" کشور، با نفوذ و عملکرد رسانه گره خورده و بقای آن را تضمین می کند.  

حقیقت اینست که شهروندان ناآگاه و اغماض گر همواره خطر بزرگی در راه رشد و توسعه یک نظام سیاسی هستند چرا که در فعل و انفعالات اجتماعی به بی تفاوتی سیاسی کشیده شده یا تحت تأثیر رفتارهای احساسی و انگیزه های پنهانی غیر عقلانی به طرفداری از برخی خطوط سیاسی به رفتارهای زیر زمینی روی می آورند ومورد سوء استفاده قرار می گیرند....

وقتی در خبر نام  جایی را ذکر می کنیم و یا شهری منظور ماست باید آدرس جغرافیایی مناسبی به مخاطب خود بدهیم تا آن را در کوتاهترین زمان ممکن در ذهن خود پیدا کند. همچنانکه بدون ارائه ی نقشه ی گرافیکی ،اطلاعات تصویری برای مخاطب ناقص است، بدون ذکر موقعیت جغرافیایی نیز خبر برای مخاطب ما کامل نیست.این نقص در خبر هایی که  موقعیت مکانی رخدادموضوع خبر است از اهمیت بیشتری برخوردار است. می دانید اگر بخواهید موقعیت جغرافیایی شهرها و استان های ایران را برای بیننده و شنونده خود اعلام کنید چه بگویید؟

-    استان آذربایجان شرقی            

تلویزیون به عنوان یک رسانه کامل هنری، پس از وسایل ارتباط جمعی سنتی نظیر، روزنامه و رادیو می تواند هر یک از کارکردهای آن ها را داشته باشد. زیر نویس ـ که با عنوان رو نویس هم می توان از آن یاد کرد ـ امروزه بیشتر، نقش اطلاعات تکمیلی را دارد، تا اطلاعات اضافی و حاشیه ای. اطلاعات مکتوبی که بعضا می تواند به مدد امکانات مدرن در اتاق های خبر پیشرفته با افکت های تصویری همراه باشد، از اجزای ژورنالیستی و جلوه های نوشتاری و عناصر بصری جدی رسانه های دیداری و شنیداریست . زیر نویس به مخاطب اجازه می دهد، هر موقع که به تصویر تلویزیون پیوست اطلاعات مربوط آن را هم داشته باشد....  در این باره به یاد داشته باشید:

- نام کوچک و بزرگ در تمام موارد باید برای اشخاص حقیقی ذکر شود و در زیر نویس هایی که بیشتر از یک سطر دارد، اسامی معرفی بالاتر از سایر اطلاعات درج شود.

اطلاعات زیر نویس فقط جنبه نوشتار در زیر تصویر را ندارد، بلکه نام عامی برای اطلاع رسانی و درج مطالب به هر شیوه ای بر روی تصویر است: افقی، عمودی، مورب، ساکن و حرکتی و...

-         نام افراد مصاحبه شونده باید با عنوان و یا مسئولیت آنان همراه باشد.

-         نام محل گزارش و رویداد  باید زیر سطر نام خبرنگار یا گزارشگر قرار گیرد.

-         موضوع خبر،گزارش یا گفتگو می تواند در دو حالت تیتر و توضیح کامل، مستقل از زیر نو یس معرفی نام ها و یا موارد دیگر ارائه شود.

-         از عنوان "خبرنگار" استفاده نشود مگر خبرنگار برای مامورت به جایی خارج از حوزه کاری و مکانی خود رفته باشد و یا "خبرنگار محلی" باشد که برای مرکز یا شبکه ای دیگر گزارش می دهد.

-         عنوان "دکتر" فقط برای فارغ التحصیلان پزشکی و متخصصان این رشته قابل استفاده است.

-         عنوان مهندس برای مصاحبه شوندگان قابل استفاده نیست مگر مواردی نظیر متخصصین رشته های زیر گروه مهندسی پزشکی و یا افرادی که تخصص مهندسی آنان برای اعلام نظر اهمیت خاصی داشته باشد .

-         عناوین تشریفی و القاب اجتماعی و نظامی مثل "سید","حاجی "،"جناب" قابل استفاده نیست. فقط شغل و عنوان شغلی افراد قابل اشاره است .

-         روی تصاور آرشیوی عبارت "آرشیو" ذکر شود.

-         تصاویر پخش همزمان با عبارت "زنده " مشخص شود.

-         اطلاعات زیر نویس باید بطور متناوب و با مطالب متنوع  و تکمیل کننده روی تصاویر موضوعی که در حال پخش است حک شود.

• گرافیک نقشه

 در خبرهای فارسی موقع استفاده از نقشه باید نوشته های آن فارسی باشد.

این نکته نیز یادآوری می شود که موقعیت جغرافیایی مربوط به پوشش یک خبر در دو کادر کوچک و بزرگ در کنار هم نشان داده می شود.مثلا برای پوشش گرافیک خبری مربوط به یک خبر داخلی  در یک شهر ایران ، در کادر کوچک، آن مکان بصورت نقطه ای روی نقشه ایران نشان داده شده و در کنارآن در کادری بزرگتر، نقشه آن شهر باید با جزئیات بیشتر به نمایش درمی آید. و به همین ترتیب برای  یک خبرخارجی در کادر کوچک، مکان آن کشور بصورت کلی و نقطه ای ودر کادری بزرگتر، آن کشور، یا بخش مربوط به خبر آن با جزئیات بیشتر نمایش داده می شود.

نقشه ها ی متنوع و متحرک از جذابیت بصری بیشتری برخوردار است.

درمتون آموختنی خبر امروزه درباره ی استفاده از سابقه و بک گراند تاکید فراوانی می شود. بعضی ها تا جایی پیش می روند که سابقه خبر را یک توانایی منحصر بفرد برای مراکز خبر رسانی و وجه تمایز ارسال کننده و دریافت کننده پیام در رسانه های دولتی و خصوصی می دانند. حتما به موارد بسیاری برخورد کرده اید که برای خرج کردن یکسری اطلاعات مناسب در یک مقاله یا گزارش در جستجوی یک خبر بوده اید تا محمل یا انگیزه شما برای ارائه ی آن بصورت سابقه خبر باشد. چرا راه دوری می رویم؟!  شما چقدر به دیدن پشت صحنه یک فیلم علاقه دارید؟ بهمان علت که تماشای پشت صحنه یک فیلم سینمایی برای همه جذابیت دارد، سابقه خبر هم جذاب است.

در بازار گسترده اخبار و رسانه های خبری، مخاطبان و مشتری های رنگارنگ سعی دارند بهترین ها را بدست آورند و وقتشان را پای روزنامه ،میکروفون و دوربین بهترین منبع خبری بگذارند.پس مشتری مداری و مخاطب محوری - فرقی نمی کند ،هرکدام را در نظر بگیریم - ما را وادار می کند برای کارمان بازاریابی کنیم و دریافت کننده اطلاعاتمان را قانع کنیم. مخاطب امروز ما دوست ندارد همه چیز به او دیکته شود .دوست دارد خودش تحلیل کننده باشد بنابراین ترجیح می دهد اطلاعات متنوعی دریافت کند تا بتواند خودش فکر کند و تصمیم بگیرد.حذف تفسیر های یکسویه از فهرست عناوین و کارهای بنگاه های خبری و ارائه الگوهای جدید نظیر حضور مفسر و تحلیلگر در بخش های خبری یا تحلیلی شدن خبرها شاید مثال دم دستی خوبی در این باره باشد.

با وجودیکه بک گراند هسته اصلی خبر نیست و تکمیل کننده آن محسوب می شود،حذفش از خبر مثل حذف طعم از غذاست. محدوده ی ورود به سابقه خبر را خبر مشخص می کند. هر داده غیر خبری می تواند در محدوده سابقه خبر و بک گراند جای گیرد.با این پیش فرض تمام اطلاعات غیر خبری که روح خبررا در بر دارد و با هدف جریان سازی و سیاست گذاری ارائه می شود، دراین مقوله می گنجد. البته همانطور که باید باشد، ادبیات نگارشی برای  گزارش و مقاله نویسی متفاوت است. نگارش سابقه خبر بواسطه مجاورت با اطلاعات و اخباری که بطور پراکنده در متن خبر می آید از جنس خبر است.

وقتی اطلاعات زیادی داریم به نوعی سردرگم می شویم، سابقه نویسی شیوه درستی برای مصرف کردن اطلاعات یک گزارش دررسانه های نوشتاری، شنیداری، و دیداریست .  

 اگر بازگشت مکرر به موضوع خبررا درخبر نویسی یک اصل بدانیم ،ارائه اطلاعات غیر خبری مرتبط با خبر بهترین وسیله برای رسیدن به مقصود است. این رفت و برگشت به خبر وسابقه آن مدل نوینی را بنام "خبر فنری" در خبر نویسی مدرن بوجود آورده است که بی شک مشتریان بسیاری میان سردبیران و دبیران خبر دارد. مدل فنری تنظیم خبر به ما این امکان را می دهد که درمسیر دایره ای شکل تنظیم آن همواره به موضوع اصلی خبر رجوع کنیم ؛با این دقت که این بازگشت، در واقع بازگشت به همان نقطه قبلی نیست؛ به نقطه ای بالا تر از آن است که تصویر فنر را در ذهن متبادر می کند.همان اتفاقی که در نگارش یک خبر خوب می توان همیشه تجربه کرد: خبر با همان داستانی پایان یابد که آغاز شده است. گسترش "فیچر نیوز" یا همان خبر و گزارش نویسی نرم که از اصول روایتگری و داستان نویسی مدد می گیرد از محصولات نگرش طرفداران استفاده از "سابقه" در خبراست .پاسخ به این سوال که رشد نرم نویسی و فیچر در دهه ی اخیر معلول موج گسترده اطلاعات است یا علت آن ؟ ، همان داستان معروف"اول مرغ بود یا تخم مرغ "را تداعی می کند. بکارگیری عناصر کاملا غیر خبری در یک متن خبری با هدف تکمیل، جذابیت ،اقناع و ایجاد حس تعلیق در مخاطب صورت می گیرد.  تعریفهای گوناگون از نرم خبر ارائه شده و معیارهای خاصی برای تشخیص آن معرفی شده است.در یک نگاه اجازه دهید بگوییم "نرم خبر می تواند به نوعی   محصول درشتنمایی اطلاعات بک گراند باشد.هر قدر اطلاعات خبری و غیر خبری با شیوایی و جذابیت بیشتری همراه باشد خبر ما کامل تر و استخوان بندی آن محکمتر خواهد بود.

مجال ارائه سابقه خبر مجالی گسترده است .سابقه به مفهوم دنباله خبر و یا پایانبخش آن نیست ؛پس می تواند در هر جا از خبر از جمله در لید آغازین ،در لابلای متن و انتهای آن و یا در لید پایانی رد پایی داشته باشد.در تلویزیون این سابقه می تواند درقالب نریشن، مصاحبه، افکت محیط و تصویر روز یا آرشیو باشد. 

منابع خبری واسطه های تبدیل مواد خام به محصولات قابل مصرف برای مصرف کنندگان هستند.ظرف سابقه خبر بهترین جا برای انتقال مفاهیم مورد نظر آن هاست .عناصر خبری با تازگی همراهند ولی عناصری که در بک گراند استفاده می شود می تواند بسیار متنوع و گوناگون بوده و وابسته به زمان نباشند؛ مثل خبر یک حادثه که تمام می شود ولی سابقه آن ماندگارست و حتی خودش سابقه ای می شود برای خبرهای بعدی در آن موضوع.

وجه تمایز یک خبر خوب و عالی مثل یک کار هنری خوب و عالی توجه به جزئیات در آن است. بک گراند و سابقه خبر جزییات برای کلیات خبر است. چیزی که یک خبر خوب را به یک خبر عالی تبدیل می کند.

بک گراند می تواند شامل ارائه اطلاعات حاشیه ای، توضیح، تبیین،تشریح ،و نقد موضوع و شرایط و افراد در گیر در خبر و زمان و مکان رویداد و همچنین پیش بینی وضعیت و یا سابقه تاریخی ،تعداد دفعات تکرار ، تحلیل وضع موجود و مطلوب و موضعگیری و اظهار نظر اشخاص و نهاد های حقیقی و حقوقی و شرح و بسط آن ها باشد.  (حمید حامدی)

ذکر عبارات تشریفی و دعایی "علیه السلام"، "رحمه ا.. علیه"، "مد ظله" و... پس از نام اشخاص در صورتی مجاز است که موضوع خبر، شخص و یا شخصیتی باشد.

در مواردی که نام شخصیتی روی مکانی یا چیزی گذاشته شده است استفاده از عبارات دعایی در متن خبر کاربرد ندارد و نباید ادا شود، مثل: "پل پیامبر"، "بلوار مسیح"، "دبیرستان حضرت فاطمه"، "دانشگاه امام علی"،"بیمارستان امام حسین"، "میدان امام سجاد"، "خیابان ولی عصر"، "فرودگاه امام خمینی".

 تاریخ شمسی مبنای ذکر تاریخ  اتفاقات و رویدادها دراخبار ماست  مگر خبرهایی که به نوعی جنبه بین المللی دارد و فراتر از زمان و مکان ایرانی آن باشد.نظیر: "آثار تاریخی  میدان امام در اصفهان از یادگارهای دوران صفویه در قرن شانزدهم میلادیست." یا رویدادهای خارجی که با تاریخ میلادی شناخته شده است؛ مثل:" حادثه یازده سپتامبر و حمله به برج دو قلوی تجارت جهانی." 

تاریخ قمری هم که در اخبار ما کاربرد دارد خاص رویدادها و مناسبت هائیست که به نوعی با تاریخ  اسلام و تمدن اسلامی و یا احوال شخصیه شخصیت های اسلامی و...سرو کار دارد.

با پیشرفت های شگرف در جهان امروز کمتر پیش می آید ابتکارات و اختراعات داخلی برای نخستین بار باشد وعلاقه مندی ما نسبت دادن نخستین به هرخبری بیشتر به عادت ما در این باره ربط دارد تا حقیقت داشتن آن.شاید دستاورد های علمی ، نو به نو شود و یا دستاوردهای ما در منطقه ، جنبه ابداعی داشته باشد. برسی سابقه خبرها نشان می دهد اخترع و ابداعی  که برای نخستین بار صورت گرفته بسیار کم است.پس استفاده از صفت "نخستین" را ممنوع می کنیم تا محدودیتی برای آن ایجاد کنیم. "نخستین" فقط جایی کاربرد دارد که یک رخداد خبری واقعا برای نخستین بار باشد و سابقه ای از آن وجود نداشته باشد. 

• نام کشور

 نام یک واحد جغرافیایی دارای دولت – ملت در حقوق بین الملل نشان دهنده قلمرو سرزمینی یک دولت و مرزهای زمینی، دریایی، و هوائی یک کشور و موقعیت سرزمینی آن است.

هرگاه نام پایتخت در متن یک خبر استفاده شود قصد این است که بار سیاسی بیشتری به محتوای آن داده شود. عنوان "کشور" می تواند جایگزین نام یک واحد جغرافیایی برای جلوگیری از تکرار آن باشد: مقامات ارشد "ایران و آلمان گسترش مناسبات دو کشوررا بررسی کردند."

یادمان نرود که اگر مجبور به به استفاده متنوع از نام کشور و پایتخت در یک متن خبری شدیم، توزیع مناسبی را در باره آن رعایت کنیم. در ضمن لازم نیست پیش از نام یک کشور عنوان "کشور" ذکر شود. آوردن کشور کنار نام آن حشو و زائد است: "کشور ایران" ، "کشور روسیه" و...!

• تصویر

 خبر تلویزیونی با تصویر روز آن تکمیل می شود. در مواردی که تصویر دیرتر از خبر می رسد یا تصویری از خبر ما موجود نیست ، سند یت  و صحت خبر و احترام به دقت مخاطب از ما می خواهد حتما عبارت آرشیو یابایگانی روی تصویر حک شود.در گزارش های خبری و تفسیر به ذکر آرشیو نیازی نیست.

• صفات

 كاربرد "صفاتی" که بار معنائی مثبت و یا منفی دارند ـ جز در موارد استثنایی مثل "کارگردان برجسته" و یا "استاد برتر" و "مقام عالیرتبه"، که بیشتر از صفت، بار رتبه و درجه را دارد ـ  در متن های خبری مجاز نیست. اینگونه صفات حامل انرژی زیادی برای تاثیر گذاری بر مخاطب است و صراحت و صداقت خبری را، زیر سوال می برد. نظیر: "ایران عزیز"، "گزارشی زیبا"، "شکست مفتضحانه"،"پیروزی غرور آفرین"،" دشمن تا بن دندان مسلح" "مردم نوع دوست" ، "شهروندان فهیم" و ....استفاده از صفت در متن صحبت مجریان و گویندگان، قبل و بعد از پخش خبر مجاز است.

تعیین کیفیت و صفت گذاری در قلمرو انتخاب مخاطب است و در حیطه ی تشخیص او؛ و همچنين است توصيف کردن آنچه در تصویر یک خبر به چشم می آید. خبر و رویداد را تا حد امکان باید مثل یک تماشاچی و مطلع بی طرف و حتی طرفدار مخاطب برای بیننده نقل کنیم. برای استفاده از اضافات ملکی که مطلبی را به ما منتسب می کند باید دقت و وسواس خاصی به خرج بدهیم.

کاربرد واژه هایی نظیر "کشورمان، جمعیت ایرانمان، شهروندان شهرمان و ..."  که از تعلق داشتن چیزی به ما حکایت دارد و خبررا بطورمستقیم به ما و منافع ما وابسته می کند، استقلال ما را در نظر مخاطب مورد تردید قرارمی دهد. یکی از ملاک های انتخاب شدن ما به عنوان منبع خبر از سوی مخاطب ـ در یک حالت رقابتی ـ مستقل بودن ماست؛ پس باید احتیاط  کرد.    "منتسب شدن"، این تردید را بوجود می آورد که احتمالا ما اجازه داشته ایم بدلیل ارتباط عاطفی با سوژه، از نکات منفی یا انتقادی نسبت به آن چشم پوشی کنیم. برای درک این موضوع بد نیست در نظر بگیرید بیننده گزارشی در یک شبکه خارجی هستید و او از این عبارت در گزارش خود استفاده می کنند. اولین چیزی که به ذهن شما می آید چیست؟ آیا احسا س راحتی دارید؟!

• خارق عادت

در طبیعت اتفاقات زیادی می افتد که از چشمان و احساسات محدود ما پوشیده است . برخی از آن ها عجیب بوده و جنبه خرق عادت دارد. شناخت این بخش از اتفاقات در حد توانایی ما که آدم های معمولی هستیم نیست. "واقع گرایی" در اخبار از ما می خواهد به این بخش از حوادث که عادی هم نیست و مهمتر ا ز آن  با "ایمان" و "اعتقادات"  افراد سرو کار دارد نپردازیم. برداشت های انتزاعی می تواند مورد استفاده سودجویان قرار گیرد و در موارد مختلف ایجاد شبه کند و به خرافات دامن زند.

 یادمان باشد:عنصر "عجیبب بودن" در این بخش از اخبار با شگفتی که در اخبار فانتزی وجود دارد متفاوت است.

نمونه:        -  صیادان محلی در مومباسای کنیا ماهی صید کرده اند که گفته می شود نقش نام خدا- ا...اکبر- بر روی آن دیده می شود.

                  -   گلی در کاشان کشت می شود که طرح پرچم آن شبیه نوشته نام "علی" است.

• ماه های میلادی

 تلفظ نام ماه های میلادی در زبان گفتاری و نوشتاری ایرانیان بیشتر بر اساس تلفظ فرانسوی مرسوم آن هاست. ایپریل و ژوئیه و...نادرست .آنچه در زیر می آید مورد نظر ماست:

ژانویه    *    فوریه     *  مارس

آوریل    *      می       *  ژوئن

ژولای   *   آگوست     *  سپتامبر

اکتبر     *    نوامبر     *  دسامبر

• نام ایران

برای همراه آوردن عنوان نهادهای رسمی و "منحصر بفرد" جمهوری اسلامی ایران، پس از نام و عنوان آنان، نیازی به ذکر نام "ایران" نیست. برای مثال ضرورتی ندارد گفته شود "مجمع تشخیص مصلحت نظام ایران"؛ چون این نهاد مشابهی در جهان ندارد و خاص ایران است. "مجلس شورای اسلامی ایران"  نیز از این دست می باشد، مگر در جایی که  بخواهیم ذکر کنیم: "مجلس نمایندگان ایران" تا آن را از مجلس نمایندگان سایر کشورها تفکیک کنیم.

شورای نگهبان، سپاه پاسداران، نیروی انتظامی، وزارت تعاون، مرکز مشارکت امور زنان، کمیته امداد امام خمینی، بنیاد شهید و امورایثارگران، و سایر "نهادهای اختصاصی نظام جمهوری اسلامی ایران" از این قاعده پیروی می کند.

• قطعی گویی

 چون در خبربا اطلاعات مستند و واقعی سرو کار داریم باید گفته ها و نوشته هایمان حاکی از اطمینان و یقین باشد. ولی اگر قصد دارید و قرار است مطلبی را سست و ضعیف جلوه دهید ازعبارات دو پهلو و سست استفاده کنید .

یادمان باشد بکار بردن عبارت "حدودا"، "تقریبا" و "احتمالا" و مانند آن، که نوعی شک و سستی را در خود دارد، خبر را سست می کند و به تبع آن به اعتماد مخاطب آسیب می زند. "ازسست شدن اعتماد مخاطب به هر بهایی پرهیز کنیم." اگر با اعداد هم سرو کار دارید تا حد ممکن از اعداد گرد استفاده کنید، مگر اینکه در خبر شما جزئی ترین رقم یا کمیت اهمیت داشته باشد، مانند بهای نفت یا ارز.

• زمان

 در خبر نویسی نوین بدلیل اینکه تازه بودن و به روز بودن اطلاعات در محتوای خبر مستتر است  استفاده از عبارات زمانی  و روز مشخص نظیر روزهای هفته : شنبه ، امروز و..."  جایی ندارد؛ چون قرار است"خبر روز" بدهیم ، مگر اینکه  نظرمان روز دیگری باشد یا بخواهیم سابقه خبررا ارائه کنیم و یا خبر از جنس سخت خبر بوده و اطلاعاتش دائم در حال تغییر باشد؛ نظیر شمار قربانیان یک حادثه طبیعی و یا یک اقدام تروریستی. همچنین خبرهایی که باید در آن اطلاعات خاصی برای یک دوره خاص مثل برگزاری کنکور ارائه شود.

در مورد "سال جاری" نیزهمین قاعده بکار می آید. اصل این است که اگر ذکر نشود یعنی سال جاری، مگر اینکه نظرمان سال دیگری غیر از آن باشد.

نا گفته نماند ،ادبیات تلویزیونی این اجازه را به ما می دهد که  بجای ذکر تاریخ تقویمی برای رویدادها، از عبارات عام: دیروز، فردا، پنجشنبه این هفته، آخر هفته، اوایل این هفته و...که  ملموس تر و عامیانه تر است و محتاج  محاسبه هم نیست استفاده کنیم .

سعی کنید با کاربرد مناسب افعال "حال کامل یا ماضی نقلی" بین زمان فعل "گذشته و حال" پلی بزنید. این کار به شما کمک می کند تا با بهره برداری از فضای روانی ذهن مخاطب خبرها یتان را تا زمان پخش تازه نگهدارید. این خیلی مهم است، شما برای اینکه خبر تازه پخش کنید سر کارتان هستید. چون مخاطب دوست دارد احساس کند خبرهای شما "تازه به تازه" به او می رسد. از همین امروز شروع کنید و هر جا که ممکن است فعل های "گذشته ساده" را بصورت "ماضی نقلی"  بیاورید.

مقایسه کنید:"تصادف در جاده چالوس ـ تهران ۱۰ کشته برجا گذاشت" و "تصادف در جاده چالوس ـ تهران ۱۰ کشته "برجا گذاشته است."

وقتی میگویید: "برجا گذاشت" اطلاعات خبر را کهنه می کنید ولی و قتی می گویید: برجا گذاشته است." همان اطلاعات را با حفظ تازگی آن رخداد به خورد مخاطب می دهید. این با مفهوم تعریف و برداشت ادبی ما از حالت ماضی نقلی"گذاشته است" فرق دارد که می گوید: فعلی که در زمان گذشته اتفاق افتاده و هنوز خود آن یا اثرش تا زمان حال باقیست.

"افعال گذشته" را برای خبرهایی بگذارید که می خواهید قطعیت و یا پایان خاصی برای آن ها در ذهن مخاطب نقش ببندد: " ایران به جمع اعضای باشگاه هسته ای جهان پیوست." در این خبر بیشتر از آنچه زمان اهمیت دارد، قطعیت مورد نظر ماست. نمی خواهیم بگوییم امروز یا دیروز بوده است. اول از همه می خواهیم بگوییم این اتفاق افتاد و تردیدی در این باره وجود ندارد. بعد چیزهای دیگر ...

در مورد افعال حال ساده هم این نکته وجود دارد ولی زیباییش در زبان فارسی مثل این حالت نیست واین حالت برای نگارش خبرهای انگلیسی خیلی کاربرد دارد. بیشتر افعال مورد استفاده در خبرانگلیسی زبان ها بصورت حال ساده است. بویژه ابتدای خبر و در"لید".

UN atomic watchdog chief Mohamed Elbaradei says his agency is capable to confirm non-diversion in Iran's atomic activities

Iran says even the report to congress by the US Armed Forces Commanders cannot save Washington

Iran's Foreign Minister Manouchehr Mottaki arrives in Moscow for an Iran
Russia joint economic commission

The International Atomic Energy Agency Chief Mohamed ElBaradei highlights the support for the Iran-IAEA agreement by all the 35 nations membering the agency's governing board

Iranian President Mahmoud Ahmadinejad gets on the phone with his Nicaraguan counterpart to .....

• کنداکتور در اخبار

کنداکتور نمای شماتیک و ویترین خبر است. وقتی سردبیر پشت میز خبر می نشیند ذهنش درگیر این سوال است که: "چه کنداکتوری برای پخش آماده کند؟"  کنداکتور نمای داستان بسته خبری ماست روی یک صفحه. یا نت نویسی برای نواختن یک موسیقی که ملودی آن بر اساس اخبار و گزارش ها و تصاویر تلویزیونی شکل می گیرد. هر شنونده ای از شنیدن یک داستان یا موسقی با ریتم کند و ناموزون و یا حتی یکنواخت کسل می شود و هر کسی از شنیدن یک داستان خوب و سمفونی موزون و فاخر، خرسند و راضی.

اگر بتوانیم برای جدول پخش برنامه ها درخبر دیاگرام یا نموداری رسم کنیم، یک بخش خبری خوب بصورت خطی نبوده و مسیری سینوسی و با افت و خیز را سپری می کند. تحلیل محتوای اینجانب از بیش از صد بخش خبری در یک دوره یکساله، یک کنداکتور جذاب و مورد قبول را وابسته به سه عنصر می داند: "ساختار، محتوا و کارگردانی".

 ساختار:  

 -         فرم کامل و جدول توضیحاتی که اطلاعات لازم و کافی را برای تمام عوامل اتاق خبر تحریریه و استودیو در خود داشته باشد

-         تعیین نظم و ترتیب خبرهای متنی، تصاویر،  گزارش ها ی بی صدا و با صدا و...

-         تعین مدت زمان آیتم ها و موضوعات برنامه ریزی شده برای پخش 

-         تعیین جای پخش میانبر های تصویری از جمله وله ها، پاساژها و تیزرهای گزارشی که می تواند هر کارکردی از جمله معرفی خبر و آنونس و سایر اعلانات را داشته باشد و تعیین زمان پخش افکت ها ، زیر صدا ها و باندهای صدا

-         تعیین وضعیت پخش و جای ارتباط های زنده تلفنی و تلویزیونی و گفتگوهای همزمان در داخل و خارج از استودیو با شات های مورد نظر

-         تعیین وضعیت های جایگزین در صورت بروز هر گونه مشکل در پخش زنده

-         گزارش مشکلات پخش     

    محتوا:

-         تلویزیونی بودن به معنای عام و خاص و جاری بودن ادبیات تویزیونی بجای متن نویسی سنتی به سبک خبر گزاری های مکتوب 

-         متناسب بودن با تعریف مخاطب عام ،خاص آن بخش و متناسب بودن فضای پخش آن با فضای زمان پخش "صبحگاهی، نیمروزیو یا شامگاهی"

-         اجرای قوی، خلاقانه و جذاب

-         فراوانی و بجا بودن ارتباط های زنده داخلی و خارجی به فراخور رویدادهای خبری و گزارشی

-         ورود غیر مستقیم و ماهرانه در بحث هایی که محتاج تحلیل چند جانبه و اصطلاحا "آزاد" است و پرهیز از  "تفسیر و تبلیغ و القاء"

-         اهمیت دادن به عنصر "دربرگیری" و "درگیری" بیش از سایر عناصر چند گانه خبری

-         فراوانی خبرهای روز با توجه به "کوتاه،مشروح و یا تخصصی" بودن بخش خبری مربوط

-         باز بودن فرصت انتخاب و برخورداری از اخبار ویژه و غیرعادی یا شناور بودن و قابلیت قبض و بسط در شرایط خاص  

-         محدود بودن اخبار مشروح و ارائه اخبار متنوع در قالب اخبار کوتاه

-         برخورداری ازجذابیت تصویری و موسیقیایی  

-         هوشمند بودن و ارتباط معنا دار موضوعات خبری برای ارائه طرح کلی یک داستان خبری کامل بویژه در ساختارهای چند بسته ای ترکیبی(مولتی پکیج ).

-         فراوانی گزارش های خبری و غیر خبری مکمل هم 

-         تحرک و پویایی و سرعت اجرای کنداکتوربا کوتاه بودن آیتم ها؛ تنوع  آن ها و چفت و بست های تصویری مناسب

-         اقناعی بودن بسته خبری با حجم مناسبی از اخبار و گزارش ها در باره یک موضوع - "خبر رسانی عام و خبر پردازی خاص"

-         ایجاد گره و سوال در مجموعه بسته خبری که حس تعلیق و انتظار را درمخاطب برای پیگیری ایجاد می کند

-         روان بودن و بی ابهام بودن مطالب و پاسخگو بودن گزارش ها و گفتگو ها

-         برخورداری از ترکیب متوازنی ازاخبار عمومی یعنی اخبار اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، مناسبتی، اقتصادی و آب و هوا

-         توزیع مناسب سخت خبرها و نرم خبرها، اخبار رسمی و غیر رسمی و اخبار فانتزی که بار اطلاعات ضروری وبا اهمیتی برای مخاطب ندارد – اصطلاحا نه به درد دنیای مخاطب می خورد نه به درد آخرتش - ولی بدلیل نرم بودن محتوای آن ولطف یا  هیجانی  که دارد برای تعلیق، رفع دلزدگی و تلطیف فضای رسمی ذاتی خبر،لازم وجذاب است و برای اخبار تلویزیونی از بار تصویری فراوانی برخوردار است. این دست از خبر ها بهترین موارد برای پخش در پایان بخش های خبری هستند. خبرهایتان را با آن ها تمام کنید.

 و بطور چکیده: "آغازی" جذاب، با یک خبر مهم و تاثیر کذار، "ادامه ای" پر کشش و پرتعلیق ، با چند خبر و گزارش رسمی و غیر رسمی مردمی پسند، و "پایانی" رضایت بخش، با خبری شاد و امیدوار کننده.   

• اعداد

در باره نگارش اعداد حتما چیزهای جالبی شنیده اید! مهمترین آن، طرز نوشتن آن ها در متن مکتوب خبر است - چه در اخبار و چه در زیر نویس های تلویزونی. در خاطره دست اندرکاران خبر عددها معمولا درد سر سازند مخصوصا "صفر" و "یک" .برای راحتی خیلی ها ترجیح می دهند همه عدد ها را با حروف بنویسند که در رقم های بزرگ باعث اشتباه در خواندن می شود.بد نیست بدانید بطور کلی "اعداد صفر  تا نه با حروف نوشته می شود و عدد های ده به بعد تا یک میلیون بصورت عددی". یک استثنا ء را  بیاد داشته باشید : "هر رقمی که در آغاز یک خبر قرار بگیرد همیشه با حرف نوشته می شود."از یک میلیون به بالا نیز همین قاعده قابل رعایت است. واحد شمارش میلیون و سایر واحدهای شمارش هم می تواند تا "نه" با حروف باشد و رقم های بالا تر، بصورت عددی:  "شش میلیون، "۱۲۰ میلیون"

• عبارات ربط

حرفی نیست که در انشاء فارسی برای ربط دادن مطالب بخش های مختلف و پاراگراف ها پشت سر هم، می توان از عبارات ربطی استفاده کرد. اما در نگارشی خبر اینطور نیست و یا در موارد بسیاری مشکل ساز می شود. شاید چون بیشتر حس و ضزب آهنگ متن خبر یا تفسیر در این عبارات نهفته است، استفاده بیجا از آن ها متن را کسالت آور می کند. عباراتی که هر روزه می شنویم: "اضافه می کنم"، "گفتنیست"، " پر واضح است"، "شایان ذکر است"،"قابل توجه است" ،" لذا"، "بدیهیست"، "از این رو"، "اما" "در ادامه" و... که کاملا زائدست. زائد بودن آن وقتی ثابت می شود که حذفش لطمه ای به برداشت مخاطب در شنیدن و دریافت خبر نمی زند.

عبارت" با اعلام این خبر افزود ..." و... نظایر آن هم پس ازاعلام یک خبر، ضروری نیست: "دومین مرحله طرح تحول اقتصادی ماه آینده اجرا می شود. مسئول اجرای طرح، با اعلام این خبر افزود: …"

بدون اینها بنویسید. مطمئن باشید متن های شما خبری تر و جذاب تر از آب در خواهد آمد.

• قرینه نویسی

 قرینه نویسی در خبر یک اصل است ، مگر اینکه بنا به دلایل سیاسی و یا امنیتی و یا محدودیتی خاص بخواهیم استثنائی برای آن قائل شویم که بهتر است این کار را نکنیم. نام در برابر نام، عنوان در برابر عنوان،نام شهر در برابر نام شهر و کشور در برابر کشور و....می آید و سایر اطلاعات متقابل و "نظیر" برای مقایسه و دریافت ذهن در عرض و قرینه هم ذکر می شود. 

نمونه یک اشتباه : " قرار است خاویر سولانا با رییس جمهوری اسلامی ایران دیدار کند"یا : " بغداد، امریکا را به دخالت در امور امنیتی عراق متهم کرد.

• تحکمی نویسی

محکم بودن عبارات و جملات خبری بهانه و دلیل خوبی برای نوشتن عبارات و واژگان "تحکمی و دستوری" نیست؛ حتی اگر بصورت نقل قول باشد. درک آن خیلی راحت است. ادبیات دستوری حس دفاعی مخاطب را برای پذیرش پیام تحریک می کند:"وزیر کشور اعلام کرد باید تمام تجمعات غیر قانونی تعطیل شود." ولی این تاکید اگر بصورت  پخش گزارش "باصدا" یا "زیر صدای" شخص باشد مجاز و درست است ولی در غیر اینصورت، نه.

• خبر نصویری

تصویر ما گویای اطلاعات خبری ماست. نیازی نیست آنجه را که در تصویر دیده می شود به زبان آورد و یا توصیف کرد. "اینچ های تلویزیون عرصه توصیف نیست، جائیست برای به نمایش گذاشتن توصیف." از بسیاری از آموزگاران حرفه ای خبر هم شنیده ایم که: " درتلویزیون برای مخاطب نگویید، نشان دهید." خیلی زیاد پیش می آید که مثلا می گوییم: "از فلان طرح با حضور فلانی بهره برداری می شود و...." این متن مناسب اخبار تلویزیونی که تصویر آن پخش می شود نیست. مگر اینکه تصویر،آن شخص را نشان ندهد و ما هم قصد داشته باشیم به حضور وی تاکید کنیم یا اینکه انتظار می رفته است شخصیت دیگری این طرح را افتتاح کند و شخص دیگری که جابجایی آن ها هم معنا دار است این کار را کرده باشد. و....

در لید گزارش های تلویزیونی نباید به تصویری بودن آن ها اشاره کرد. مثلا نیازی نیست گفته شود: "گزارش تصویری وضع هوا". قرار نیست گزارش رادیویی یا چیز دیگری پخش شود.شاید استفاده از این عبارت در زمانی مناسب باشد که در خبرهای دنباله دار مثل حوادث که اطلاعات آن هر لحظه تغییر می کند، تصاویر تازه ای دریافت شده باشد که این تازگی پس از گزارش های قبلی به نوعی بر تصویری بودن گزارش تاکید دارد.  

• نام و نام خانوادگی

 ذکر نام کوچک همراه با فامیل به هر بهانه ای از جمله استفاده در نقل قول ها و اظهار نظر شخصیت ها در اخبار و گزارش های خبری از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است .مگر نه این است که باید اطلاعات کامل ارائه کنیم .این قاعده در باره اجزای ساختاری و معنوی خبر از جمله نام  منبع خبر انسانی هم صدق می کند تا جایی که در ادبیات خبر نیاوردن نام فامیل نقص اطلاعات در باره ی منبع خبر است .

جامعه شناسان معتقدند:" با توسعه نهادهای مدنی و رشد توانایی های اجتماعی زنان و مردان، جنسیت آنها تحت الشعاع شخصیت و  شان  اجتماعیشان قرار می گیرد و بخش مهمی از  هویت آن ها را شخصیت اجتماعیشان می سازد."

خبرنگاران ،دبیران خبر و مجریان با سابقه خبر برای ایجاد صمیمیت ،افزایش اعتماد و به نوعی ارائه اطلاعات جزیی تر در باره شخصیت های مطرح  در خبرها ،نام کوچک افراد را با نام خانوادگی همراه می کنند که معرف آقا یا خانم بودن آن ها نیز هست .مخاطب رسانه با قرار گرفتن در یک فضای صمیمانه برای پذیرش خبر آمادگی بیشتری پیدا می کند.از نظر دور نداریم که روانشناسان هم می گویند: " نام کوچک افراد برایشان بسیار قدیمی تر از نام خانوادگیشان است و با هویت آن ها ارتباط دارد. اجازه دهید اضافه کنم :ذکر نام کوچک برای یک بار در خبر کافیست .

 عنوان افراد

خیلی مایلیم خبرهایی که پخش می کنیم برای ما مهم باشد اما منبع خبر و شخصیتی که خبر را از او نقل می کنیم بر اعتبار آن می افزاید. برخی ها برای اینکه این شخصیت برجسته شود سعی می کنند راه را با استفاده از عناوین شغلی کوتاه کنند. هستند ایرانی هایی که از عنوان"دکتر" و"مهندس " و...خوششان می آید و برای اینکه شانی به فرزندان خود بدهند یا آرزوهای خود را در آن ها جستجو کنند، بچه هایشان را دکتر و مهندس صدا می زنند. اما حرفه ای گری به ما اجازه نمی دهد از این عناوین خوب ، بد استفاده کنیم. متن نگاری نوین تلویزیونی به ما می گوید ذکر عناوین شغلی و تخصصی افراد در متن اخبار و گزارش ها یا بصورت زیرنویس ضرورتی ندارد.

فقط ذکر عنوان "دکتر"، آن هم زمانی که بحث پزشکی باشد و شخص مورد نظر هم پزشک باشد مجاز بشمار می رود.

 نام های اختصاصی

 بعضی از نام ها و علامت های اختصاصی مثل: سی .آی .ای -  سی. ان. ان - بی.بی.سی -  ناتو -  اپک -  انکتاد –  اف.سی.ایی، هما و ...  برای بیننده شناخته شده است و نیاز به توضیح ندارد، اما سایر علامت ها را باید حد اقل برای یک بار در خبر توضیح داد.

 "معیار بیننده است" هر چیزی که برای بیننده مشخص و شناخته شده است نیاز به نگارش و تلفظ کامل ندارد. در مورد سازمان ها و ارگان ها ومجامع و... که شناخته شده نیستند، ابتدا باید یک بار شکل کامل همراه باشکل اختصاری آن ها ذکر شود ودر دفعات بعد کافیست که از شکل خلاصه شان. نظیر: ناجا- نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران و.... استفاده شود.

• جملات خبری

جملات خبری باید کوتاه، ساده و رسا باشد. شاید برای دادن یک مبنای کمی بتوان گفت در فارسی و انگلیسی  جمله ای سه سطری که حد اکثر ازسه کلمه تشکیل شده باشد بطور نسبی طولانی ترین جمله خبریست .

با این توضیح که هر جمله با نقطه تمام و مشخص می شود."دراز نویسی" ، "حشو" و نوشتن "بدیهیات" در خبر جایی ندارد.

• منبع خبر

 ذکر منبع خبر با وجود ارزشمند بودن آن، در همه جا ضرورتی ندارد. ما زمانی منبع خبر را ذکر می کنیم که در اطلاعات خبری دریافتی تردید ،ابهام یا موضعگری در موافقت یا مخالفت داشته باشیم و یا بخواهیم به نوعی اطلاعات یک خبر را برای تایید ،تضعیف و یا تکذیب و یا جریان سازی پنهان به یک منبع خبری خاص منتسب کنیم .

امروزه بنگاه های خبری تلویزیونی مایل هستند که از خبرنگاران خود در محل رویداد استفاده کنند وحضوراشخاص حقیقی به عنوان سخنگو، نمادی از منبع خبراست.

یادمان باشد اگر در خبری از شبکه خبری خاصی اسمی به میان آوردیم- درصورت موجود بودن- حتما از تصویرهمان شبکه استفاده کنیم .

• نقل قول مستقیم

تا می توانید نقل قول ها را بطورمستقیم بیان کنید. با این کار به مخاطب اجازه می دهید مستقیما با منبع خبرارتباط داشته باشد. این شاید به نوعی نشان دادن پشت صحنه خبر هم باشد .

"گفت" و "اعلام کرد" دردسترس ترین عبارات باشند . "گفت" در مورد شخصیت های حقیقی عمومیت دارد و "اعلام کرد" در مواردی کاربرد دارد که پای شخصیت حقوقی در میان باشد یا به نوعی اعلان اجرای طرح یا کاری از سوی نهاد ، جمع یا گروه و سازمانی درنظرباشد.

"اظهار" و " "نظر" گفته می شود ولی تصمیم "اعلام" می شود و نتیجه یک نظرسنجی و تصویب قانون و اظهارنظررسمی مقامات اجرایی که جایگاه تصمیم گیری دارند، جنبه "اعلامی" دارد. ضمانت اجرای "اعلام " بیشتر از "گفت" است . ازعبارات: تاکید کرد" و "تصریح کرد" و....استفده نکنید ،مگر اینکه منبع خبر، خودش بطور لفظی تاکیدی بر اظهار نظر اعلامش داشته باشد.